F-35 Lightning II — Amerikanın "Lockheed Martin" şirkəti tərəfindən hazırlanmış beşinci nəsil, azgörünən (stels) çoxməqsədli qırıcı-bombardmançı təyyarələr ailəsidir. Bu gün o, tarixdə ən texnoloji cəhətdən mürəkkəb, bahalı və kütləvi hərbi aviasiya layihələrindən biridir.
Bu təyyarə sadəcə hava döyüşü üçün bir qırıcı kimi deyil, döyüş meydanını idarə etməyə, yüksək dəqiqlikli zərbələr endirməyə və radioelektron mübarizə aparmağa qadir olan universal "uçan informasiya platforması" kimi dizayn edilib.
Aviasiyada "beşinci nəsil" yalnız sürət və ya manevr qabiliyyəti ilə deyil, ilk növbədə azgörünmə texnologiyaları və məlumatların inteqrasiyası ilə müəyyən edilir.
Stels texnologiyaları (Azgörünmə): Füzelyajın (təyyarə gövdəsinin) forması, silahların daxili bölmələrdə yerləşdirilməsi və radiodalğaları udan materiallar F-35-i düşmən radarları üçün son dərəcə çətin hədəfə çevirir.
Sensorların inteqrasiyası (Sensor Fusion): Bort kompyuterləri radarlardan, infraqırmızı kameralardan və şüalanma xəbərdarlığı sistemlərindən gələn məlumatları toplayaraq, onları vahid taktiki mənzərədə birləşdirir. Pilot müxtəlif cihazlardan gələn pərakəndə məlumatları deyil, hədəflər və təhdidlər haqqında hazır informasiyanı birbaşa dəbilqənin displeyində görür.
Virtual reallıq dəbilqəsi: Xüsusi dəbilqə (Gen 3 HMDS) füzelyajın perimetri boyunca paylanmış infraqırmızı kameralar sistemi (DAS) sayəsində pilota təyyarənin gövdəsindən hərfi mənada "nüfuz edərək görməyə" (təyyarənin içindən xarici mühiti 360 dərəcə izləməyə) imkan verir.
Vahid Zərbə Qırıcısı (Joint Strike Fighter - JSF) proqramı istehsalı ucuzlaşdırmaq məqsədilə müxtəlif qoşun növləri üçün vahid bazanın yaradılmasını nəzərdə tuturdu. Nəticədə konkret tapşırıqlara uyğunlaşdırılmış üç versiya yaradıldı:
Modifikasiya Təyinatı və operatoru Konstruksiya xüsusiyyətləri F-35A (CTOL) Hərbi Hava Qüvvələri üçün baza versiyası (Conventional Takeoff and Landing - Ənənəvi qalxma və enmə). Standart qalxma və enmə. Ən yüngül, manevrli və istehsalı ən ucuz versiyadır. Quraşdırılmış dördlüləli 25 mm-lik topa malikdir. F-35B (STOVL) ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusu üçün versiya (Short Takeoff and Vertical Landing - Qısa məsafədən qalxma və şaquli enmə). Qısaldılmış zolaqdan (və ya tramplindən) qalxmaq və şaquli enmək qabiliyyətinə malikdir. Pilot kabinəsinin arxasında qaldırıcı ventilyatorla təchiz edilib. Buna görə də daha az fəaliyyət radiusuna malikdir və daha az yanacaq daşıyır. F-35C (CV) ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri üçün versiya (Carrier Variant - Aviadaşıyıcı versiyası). Katapult vasitəsilə aviadaşıyıcılardan qalxmaq və aerofinişer (tormozlama teli) vasitəsilə enmək üçün uyğunlaşdırılıb. (Aşağı sürətlərdə daha yaxşı idarəetmə üçün) artırılmış qanad sahəsi və gücləndirilmiş şassi ilə fərqlənir.Uzun sürən inkişaf prosesinə, ilkin mərhələlərdəki texniki çətinliklərə və proqramın nəhəng dəyərinə (2070-ci ilə qədər olan həyat dövrü nəzərə alınmaqla 1,7 trilyon dollardan çox qiymətləndirilir) baxmayaraq, F-35 de-fakto NATO ölkələri və onların müttəfiqlərinin aviasiyası üçün standarta çevrilib.
Qlobal inteqrasiya: Qırıcı onlarla ölkə (Böyük Britaniya, İsrail, Yaponiya, Cənubi Koreya, Almaniya, Finlandiya və s.) tərəfindən satın alınır. Bu, vahid logistika şəbəkəsi yaradır və müttəfiq HHQ-lərinə havada taktiki məlumatları anında mübadilə etməyə imkan verir.
İqtisadi drayver: Təyyarə komponentlərinin istehsalına bütün dünyadakı müəssisələr cəlb olunub ki, bu da tərəfdaş ölkələri onilliklər boyu ABŞ-ın hərbi-sənaye kompleksinə bağlayır.
Əslində, F-35 sadəcə qırıcı deyil, yaxın hava döyüşünə (dogfight) yox, informasiya üstünlüyünə mərc edərək müasir hava müharibəsinin aparılması doktrinasını kökündən dəyişən bir "uçan serverdir".
Bakı 22° C
