Kanadanın analitik mərkəzi: ABŞ Azərbaycana Xəzər regionunun enerji qapısı kimi önəm verir

Birləşmiş Ştatlar və Azərbaycan dəyəri 8 milyard dollardan çox olan kommersiya sazişləri imzalayıb. Bununla yanaşı, Vaşinqton Azərbaycanın Mərkəzi Asiya və Xəzər regionunu Avropa və dünya bazarları ilə birləşdirən əsas tranzit enerji qovşağına çevrilməsi ilə bağlı daha geniş strateji təşəbbüs çərçivəsində ölkənin enerji sektorunda iştirakını dərinləşdirmək niyyətində olduğunu bəyan edib.

"Report" xəbər verir ki, bu barədə Kanadanın aparıcı "QUATRO" analitik mərkəzinin məqaləsində deyilir.

Məqalə müəllifləri qeyd edirlər ki, ABŞ-ni dövlət katibinin köməkçisi Kaleb Orrun təmsil etdiyi Bakı Enerji Həftəsi çərçivəsində imzalanmış sazişlər sabitliyi pozan münaqişələr fonunda həm Rusiyadan, həm də Fars körfəzindən yan keçən enerji dəhlizlərinin artan strateji əhəmiyyətini əks etdirir.

"ABŞ və Azərbaycan arasında enerji tərəfdaşlığının əsasını ABŞ-nin ən böyük neft-qaz şirkətlərinin iştirakı təşkil edir. "ExxonMobil" şirkəti ötən il Bakı Enerji Həftəsi zamanı yeni geoloji kəşfiyyat imkanlarına dair anlaşma memorandumu imzaladıqdan sonra mühüm tərəfdaş olaraq qalır. Öz növbəsində, "Chevron" Vaşinqtonun birbaşa dəstəyi ilə builki tədbir zamanı yeni kəşfiyyat sazişi imzalayıb. Bu şirkətlərin iştirakı ABŞ-nin Azərbaycanın karbohidrogen ehtiyatlarına kommersiya marağının yenidən canlandığını göstərir", - məqalədə bildirilir.

Müəlliflər qeyd edirlər ki, bəyanatın ən mühüm elementi Kaleb Orr tərəfindən səsləndirilən strateji konsepsiya olub. Onun sözlərinə görə, Vaşinqton Avropaya və dünyanın digər regionlarına enerji resurslarının tədarükü üçün Orta Dəhlizin mərkəzi qovşağı kimi Azərbaycanın rolunun gücləndirilməsinə kömək etmək niyyətindədir.

Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu kimi də tanınan Orta Dəhliz Rusiya və İrandan yan keçməklə Mərkəzi Asiya və Qafqazı Avropa ilə birləşdirən ticarət, nəqliyyat və enerji yoludur.

Ukraynadakı müharibənin Rusiyanın bir çox tranzit marşrutlarının işini pozması, Fars körfəzindəki münaqişənin isə Hörmüz boğazı və Qırmızı dəniz vasitəsilə dəniz daşımalarında fasilələrə səbəb olması nəticəsində onun strateji əhəmiyyəti kəskin şəkildə artıb", - məqalədə qeyd olunur.

ABŞ-nin Azərbaycana və Orta Dəhlizə olan marağının əsasında dayanan geosiyasi məntiq indiki şəraitdə olduqca inandırıcı görünür. Rusiyanın Ukraynaya hücumundan sonra Rusiya boru kəməri qazından asılılıqdan imtina edən və eyni zamanda Fars körfəzindəki münaqişə səbəbindən LNG və neft məhsullarının tədarükündə fasilələrlə üzləşən Avropanın nə Moskvadan, nə də Yaxın Şərqin qeyri-sabit dəniz yollarından asılı olmayan şaxələndirilmiş enerji mənbələrinə kəskin ehtiyacı var.

Xəzər dənizinin karbohidrogen ehtiyatlarına malik olan və Mərkəzi Asiyanın enerji resurslarını Avropa bazarları ilə birləşdirən marşrut üzərində strateji mövqe tutan Azərbaycan bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyini təmin etmək üçün məhz həmin zəruri alternativ tədarük yolunu təklif edir.

8 milyard dollar məbləğində kommersiya sazişləri təkcə enerji investisiyalarını əhatə etmir. Azərbaycanın iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov energetika, investisiyalar, regional bağlantı və süni intellekti həm ölkənin ambisiyalarını, həm də Vaşinqtonun daha geniş strateji maraqlarını əks etdirən əsas əməkdaşlıq istiqamətləri adlandırıb.

Müəlliflər qeyd edirlər ki, tərəfdaşlıq ABŞ-nin vitse-prezidenti Cey Di Vensin fevral ayında Bakıya səfəri zamanı imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası çərçivəsində inkişaf edir ki, bu da enerji və kommersiya sazişlərinin ayrı-ayrı kommersiya sövdələşmələri deyil, məqsədyönlü strateji yaxınlaşmanın bir hissəsi olduğunu göstərir.

"ABŞ və Azərbaycan arasında münasibətlərin səviyyəsinin rəsmi strateji tərəfdaşlıq formatına yüksəlməsi Vaşinqtonun Qafqaz və Xəzər regionunun enerji dəhlizləri və tədarük zəncirlərinin təhlükəsizliyi uğrunda daha geniş rəqabətin əsas arenalarından birinə çevrildiyini dərk etməsini əks etdirir.

Tərəfdaşlığın dərinləşdiyi dövr Fars körfəzindəki münaqişənin strateji nəticələri ilə qırılmaz şəkildə bağlıdır. Müharibə Fars körfəzi vasitəsilə enerji resurslarının tədarük marşrutlarının həssaslığını nümayiş etdirdi və bu regiondan tamamilə yan keçən alternativ yolların axtarışını sürətləndirdi", - məqalədə bildirilir.

Orta Dəhliz və Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə tədarük edilən Azərbaycan enerji resursları Avropaya Hörmüz boğazı, Qırmızı dəniz və ya Rusiya ərazisindən tranzit keçmədən daxil olur ki, bu da onları məhz münaqişə şəraitində dəyəri kəskin şəkildə artmış geosiyasi cəhətdən təhlükəsiz tədarük mənbəyinə çevirir.

"Azərbaycan özünün təsdiqlənmiş karbohidrogen ehtiyatları, əlverişli tranzit mövqeyi və Vaşinqtonla rəsmi strateji tərəfdaşlığı ilə münaqişədən sonra neft-qaz investisiyalarının qlobal coğrafiyasının yenidən qiymətləndirilməsi nəticəsində getdikcə daha cəlbedici olan alternativ investisiya mərkəzidir.

Fars körfəzindəki münaqişə məhdud sayda mənbələrdən və enerji tədarükü marşrutlarından həddindən artıq asılılıq risklərini nümayiş etdirməyə davam etdikcə, Orta Dəhliz kimi şaxələndirilmiş marşrutların əhəmiyyəti yalnız artacaq. Onların inkişafında iştirak edən dövlətlər və şirkətlər müharibənin artıq dönməz şəkildə hərəkətə gətirdiyi qlobal enerji axınlarının yenidən qurulması şəraitində həm kommersiya, həm də strateji üstünlüklər əldə edə bilərlər", - məqalədə bildirilir.