General Dynamics (hazırda Lockheed Martin) şirkəti tərəfindən hazırlanmış F-16 Fighting Falcon — dünyanın ən kütləvi dördüncü nəsil qırıcı təyyarəsidir. İlk uçuşunu düz yarım əsr əvvəl (1974-cü ildə) həyata keçirməsinə baxmayaraq, 2026-cı ildə F-16 nəinki sıradadır, həm də texnoloji intibah dövrünü yaşayır. Dərin modernləşdirmə sayəsində bu yüngül, çoxməqsədli təyyarə qlobal silah bazarında dominantlıq etməyə və müasir münaqişələrin nəticəsini müəyyənləşdirməyə davam edir.
Başlanğıcda F-16 havada üstünlüyü ələ keçirmək üçün (ağır F-15-ə əlavə olaraq) yüngül gündüz qırıcısı kimi yaradılmışdı. Lakin onun uğurlu aerodinamik sxemi və modernləşdirmə üçün böyük potensialı onu bütün hava şəraitinə uyğun çoxməqsədli platformaya çevirdi.
2026-cı ilə qədər bu təyyarədən 4 600-dən çox istehsal edilib və dünyanın 25-dən çox ölkəsinin silahlanmasında yer alır.
Əsas taktiki-texniki xüsusiyyətləri:
Ekipaj: 1 nəfər (tədris-döyüş versiyalarında 2 nəfər).
Maksimal sürət: 2 Maxdan çox (yüksəklikdə təxminən 2 120 km/saat).
Praktik tavan: 15 240 metr.
Döyüş radiusu: təxminən 550 km (tam döyüş yükü ilə).
Asqı nöqtələri: 9 ("hava-hava", "hava-səth" sinifli raketlər, bombalar və asma yanacaq çənləri üçün).
"Şahin"in günümüzdəki aktuallığının əsas səbəbi — təyyarəni 4++ nəslinə qədər yüksəldən Viper (F-16V) modernləşdirmə paketidir. 2026-cı ildə məhz Block 70 və Block 72 versiyaları ən çox arzuolunan ixrac məhsullarıdır.
APG-83 SABR (AESA) Radarı: F-22 və F-35 beşinci nəsil qırıcılarının texnologiyaları əsasında yaradılmış aktiv fazalı antena barmaqlığına malik radiolokasiya stansiyası. Nəhəng məsafələrdə eyni vaxtda 20-dən çox hədəfi izləməyə və sərt radioelektron mübarizə (REM) şəraitində işləməyə imkan verir.
Mərkəzi displey (CPD): Pilota misilsiz situasiya məlumatlılığı təmin edən yüksək ayırdetmə qabiliyyətli mərkəzi displeyə malik yenilənmiş "şüşə kabina" (glass cockpit).
Auto GCAS sistemi: Yerlə toqquşmanın qarşısını alan avtomatik sistem. 2026-cı ildə pilot həddindən artıq yüklənmədən huşunu itirdikdə idarəetməni ələ alan bu texnologiya artıq onlarla həyat qurtarıb və təhlükəsizliyin qızıl standartına çevrilib.
Planer resursu: Konstruksiyanın istismar müddəti heyranedici 12 000 uçuş saatına qədər artırılıb ki, bu da yeni maşınları 2060-cı illərə qədər istismar etməyə imkan verir.
Azərbaycan və region ölkələrinin auditoriyası üçün Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin F-16 donanmasının taleyi xüsusi maraq kəsb edir. 2024–2025-ci illərdə uzun sürən diplomatik danışıqlardan sonra Ankara ABŞ-dan dəyəri 23 milyard dollardan çox olan irimiqyaslı müqaviləyə razılıq aldı. 2026-cı ildə Türkiyə mövcud 79 təyyarəsini Viper səviyyəsinə çatdırmaq üçün modernləşdirmə dəstləri alır və yeni Block 70 maşınlarının tədarükünü gözləyir ki, bu da onun Şərqi Aralıq dənizi səmasında dominant mövqeyini qoruyub saxlayır.
F-16-nın statusunu hərb tarixi dərsliklərində möhkəmləndirən daha bir amil onun Şərqi Avropa hərbi əməliyyatlar teatrında peyda olmasıdır. İnfrastrukturun uyğunlaşdırılması və pilotların hazırlığı başa çatdıqdan sonra, F-16-nın müasir şəbəkə mərkəzli əməliyyatlara inteqrasiyası Qərb aviasiya doktrinasının sovet/Rusiya HHM sistemlərinə qarşı necə işlədiyini nümayiş etdirdi.
Beşinci nəslin inkişafına baxmayaraq, F-16 "qiymət/keyfiyyət" nisbətinə görə əvəzolunmaz olaraq qalır:
Xüsusiyyət F-16V Block 70 Su-35S (Rusiya) Eurofighter Typhoon (Aİ) Nəsil 4++ 4++ 4.5 Radar AESA (APG-83) PFAR (İrbis-E) AESA (ECRS) Əsas üstünlüyü Kütləvilik, uçuş saatının aşağı dəyəri, nəhəng yüksək dəqiqlikli silah arsenalı İfrat manevr qabiliyyəti, uçuş məsafəsi Sürət, superkruiz, yüksəklik xüsusiyyətləriF-16 Fighting Falcon — sadəcə bir təyyarə deyil, uçan kompüter və NATO-nun təhlükəsizlik arxitekturasının əsasıdır. Block 70/72 modifikasiyası sübut etdi ki, düzgün layihələndirilmiş platforma onilliklər sonra belə texnoloji tərəqqinin zirvəsində qala bilər və altıncı nəsil dövrünə ideal keçid rolunu oynayır.
Bakı 8° C
