Qazaxıstanın Aktau şəhəri yaxınlığında "Azərbaycan Hava Yolları" (AZAL) şirkətinə məxsus təyyarənin qəzaya uğraması regionun müasir mülki aviasiya tarixinin ən mürəkkəb və geniş müzakirə olunan mövzularından biri olaraq qalır. 2024-cü il dekabrın 25-də baş vermiş hadisələr onlarla insanın həyatına son qoymaqla yanaşı, uzunmüddətli beynəlxalq təhqiqatın predmetinə çevrilib. Bu araşdırmanın yekunları yalnız indi — 2026-cı ilin baharında aydınlaşmağa başlayır.
Bakıdan Qroznıya uçan Embraer 190 tipli hava gəmisi tərəfindən icra edilən J2-8243 nömrəli reys ştat rejimində havaya qalxıb. Göyərtədə 67 nəfər olub: 62 sərnişin (Azərbaycan, Rusiya, Qazaxıstan və Qırğızıstan vətəndaşları) və 5 heyət üzvü.
Faciə Aktau hava limanında məcburi eniş cəhdi zamanı baş verib. İlkin məlumatlara görə, təyyarədə hələ Rusiya ərazisi üzərindəki hava məkanında ciddi texniki problemlər yaranıb. Pilotların yüksək peşəkarlığına baxmayaraq, layner uçuş-enmə zolağına cəmi 3 kilometr qalmış yerə çırpılıb. Qəza nəticəsində 38 nəfər həlak olub, 29 sərnişin isə sağ qalıb — ekspertlər bu qurtuluşu əsl möcüzə adlandırırlar.
Bu günə olan məlumata görə, təhqiqat öz yekun mərhələsinə qədəm qoyub. Qazaxıstan Baş nazirinin müavini, dövlət komissiyasının rəhbəri Kanat Bozumbayev avadanlıq istehsalçılarından və beynəlxalq təşkilatlardan bütün lazımi texniki ekspertiza rəylərinin alındığını bildirib.
İstintaqın əsas mərhələlərinə daxildir:
"Qara qutu"ların oxunması: Braziliyada Aviasiya Qəzalarının Araşdırılması və Qarşısının Alınması Mərkəzinin (CENIPA) mütəxəssisləri tərəfindən həyata keçirilib.
Texniki analiz: Təyyarə sistemlərinin süqutdan əvvəlki vəziyyətini qiymətləndirmək üçün ICAO və IATA ekspertlərinin cəlb edilməsi.
Dövlətlərarası qarşılıqlı fəaliyyət: Azərbaycan, Qazaxıstan və Rusiya istintaq qruplarının birgə fəaliyyəti.
Təhqiqatın ən rezonans doğuran məqamı Azərbaycan rəsmilərinin bəyanatı olub. 2026-cı ilin fevralında xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Bakının qəti mövqeyini təsdiqləyib: qəza Qroznı üzərindəki hava məkanında baş vermiş "xarici fiziki və texniki müdaxilə" nəticəsində baş verib.
Report.az-a təqdim edilən hesabat məlumatlarına görə, Azərbaycan tərəfi məsuliyyəti Rusiya Federasiyasının Müdafiə Nazirliyinin üzərinə qoyaraq, mülki gəminin vurulmasına və ya kritik zədələnməsinə səbəb olan səhvə işarə edir. Hazırda ölkələr arasında həlak olanların ailələrinə kompensasiyaların ödənilməsi və insidentə hüquqi qiymət verilməsi barədə danışıqlar aparılır.
Faciədən dərhal sonra AZAL rəhbərliyinin sərəncamı ilə həlak olanların ailələrinə 20 000 manat məbləğində kompensasiya ödənilib, sağ qalanlara isə tam tibbi və psixoloji reabilitasiya yardımı göstərilib.
Bu qəza **"2024–2026-cı illər üçün Aviasiya Təhlükəsizliyi üzrə Milli Plan"**ın qəbul edilməsi üçün katalizator rolunu oynayıb. Azərbaycan hava məkanının monitorinqi üçün yeni sistemlər tətbiq edib və beynəlxalq dispetçer mərkəzləri ilə koordinasiyanı gücləndirib. Bu hadisəyə baxmayaraq, AZAL beynəlxalq agentliklərdə yüksək təhlükəsizlik reytinqini qoruyub saxlayır, çünki bu insident donanmanın xidmət keyfiyyəti ilə bağlı olmayan fors-major hal kimi təsnif edilir.
Aktau yaxınlığında AZAL təyyarəsinin qəzaya uğraması həm böyük bir insan faciəsi, həm də mürəkkəb geosiyasi düyündür. Gözlənilir ki, komissiyanın yekun hesabatı 2026-cı ilin birinci yarısının sonuna qədər dərc olunacaq. Bu, məsələnin texniki tərəfinə nöqtə qoyacaq və yekun hüquqi nizamlanmaya yol açacaq.
Bakı 11° C
